http://www.boali.com

 

 


ساختمان دندان
هر دندان از دو قسمت تشکیل شده است : تاج و ریشه
تاج قسمتی از دندان است که در دهان دیده می شود و ریشه قسمتی از دندان است که در داخل استخوان فک قرار دارد.

ساختمان تاج
در تاج هر دندان از خارج به داخل سه لایه وجود دارد. مینا. عاج و مغز دندان

مینای دندان
قسمتی از تاج دندان که در دهان قابل شاهده و لمس است. مینا نامیده می شود سایر قسمت های تاج در زیر مینا قرار دارند.

عاج دندان
عاج قسمتی است که در زیر مینا قرار گرفته و استحکام آن از مینا کمتر است. همچنین بر خلاف مینا بافتی زنده بوده و در مقابل تحریکات حساسیت نشان می دهد. رنگ عاج زرد روشن است.

مغز دندان
در وسط هر دندان حفره ای وجود دارد که حاوی اعصاب و رگهای خونی است و به آن مغز دندان می گویند. یک دندان تا هنگامی زنده است که مغز آن سالم باشد. هرگاه در اثر پوسیدگی . ضربه یا عامل دیگری به مغز دندان آسیب برسد. معمولا دچار دندان درد می شویم . گاهی آسیب وارده باعث مرگ مغز دندان می شود. در چنین مواردی برای جلوگیری از عوارض بعدی باید به دندانپزشک مراجعه نمود.

ساختمان ریشه دندان
ریشه دندان نیز از سه لایه تشکلیل می شود که بترتیب از خارج به داخل عبارتست از : سمان. عاج و مغز دندان .


سمان چیست؟
سمان لایه نازکی است که در سطح خارجی ریشه دندان قرار دارد. در زیر سمان عاج وجود دارد که ادامه همان عاج است که در قسمت تاج دندان می باشد. مغز دندان موجود در ریشه هم در ادامه مغز دندان است که روی آن را عاج پوشانده است. روی عاج در قسمت تاج دندان مینا و در ریشه سمان قرار دارد.

سطوح دندان
تاج دندان دارای چند سطح است:
سطح خارجی یا لبی . که به طرف لبه ها قرار دارد.
سطح داخلی یا سطح زبانی . که در دندانهای پائین به سمت زبان و در دندانهای بالا به سمت سقف دهان است.
سطح بین دندان . سطح بین دندانی . سطح بین دو دندان مجاور را می گویند.
سطح جونده که در دندانهای جلو باریک و تیز و در دندانهای عقب پهن و ناهموار است.


 

 
پوسیدگی دندان بیماری عفونی قابل انتقالی است که با فعالیت میکروب ها در سطح دندان آغاز می شود و در ساختمان آن پیشرفت می کند. برای ایجاد پوسیدگی، مواد قندی هم باید در دسترس میکروب ها باشند تا عامل خراب کننده ساختمان معدنی، یعنی اسید تولید گردد. در واقع پوسیدگی دندان تخریب بافت های سخت دندان است. وقتی یک بیماری در اثر فعالیت میکروب ها ایجاد شود آن را بیماری عفونی می نامند. و اگر بیماری بتواند از محلی به محل دیگر منتقل شود آنرا بیماری قابل انتقال می گویند.
با تعریفی که از پوسیدگی دندان شد، می فهمیم که پوسیدگی می تواند از یک دندان یه سایر دندانها سرایت کند.
 

 

 

پوسیدگی تمام سطوح دندان را یکسان مبتلا نمی کند. بلکه بعضی از سطوح دندانها به علت وضعیت خاصی که دارند بیشتر دچار پوسیدگی می شوند.

این سطوح عبارتند از :

1_ شیارهای سطح جونده : سطح جونده دندانهای آسیا شیارهای باریک و عمیقی دارد که محیط مناسبی برای زندگی و رشد میکروب ها فراهم نموده و دندان از این محل دچار پوسیدگی می گردد. این امر بخصوص در مورد دندانهای آسیا بیشتر رخ می دهد و باعث پوسیدگی زودرس آنها می شود.

 

2_ سطوح بین دندانی : این ناحیه نیز به دلیل عدم نفوذ موهای مسواک قابل تمیز کردن نیست بنابراین از نواحی مستعد پوسیدگی و بیماری لثه بشمار می آید.
 

 

3_ طوق دندان یا ناحیه اتصال لثه با دندان:‌ تجمع میکروبها معمولاً در این ناحیه باعث بیماری لثه نیز می شود.


 

 
وقتی دندانی دچار پوسیدگی می شود، ممکن است یک یا چند مورد از علامتهای زیر را داشته باشد :

تغییر رنگ مینای دندان، در محل پوسیدگی مینا قهوه ای یا سیاه رنگ می شود.
سوراخ شدن دندان در محل پوسیدگی، گاهی میزان این تخریب کم است و فقط با معاینه دقیق مشخص می شود و گاهی مقدار زیادی از دندان از بین می رود ، به طوری که شخص فکر می کند دندان او شکسته است.

حساس یودن یا درد گرفتن دندان در موقع خورد غذاهای سرد، گرم، ترش و شیرین .
حساس یودن یا درد گرفتن دندان وقتی که دندانها را روی هم فشار می دهیم.
بوی بد دهان می تواند به علل مختلف ایجاد شود که یکی از علت های آن پوسیدگی دندانها است.
پوسیدگی بین دندانی می تواند باعث گیر کردن مواد غذایی بین دندانها و پاره شدن نخ دندان هنگام استفاده بشود.

 


 

 
برای پیشگیری از ایجاد هر بیماری باید علل ایجاد کننده آن بیماری را بشناسیم . در مورد پوسیدگی دندان و پیشگیری از آن نیز لازم است ابتدا با عوامل ایجاد کننده آن آشنا شویم .

بسیاری از افرادی که برای درمانهای دندان پزشکی مراجعه می کنند، در پاسخ به اینکه چرا دندانهایشان خراب شده است به مسئله ارث و جنس دندان اشاره می کنند. روشن است که خوبی جنس دندان در دوام آن مؤثر است با این حال عوامل دیگری هم دخالت دارند.
  علل مختلفی برای ایجاد پوسیدگی مطرح شده است اما بطور کلی می توان گفت چهار عامل اصلی در ایجاد پوسیدگی دندان نقش دارند .

1. میکروب ها

2. مواد قندی

3. مقاومت شخص و دندان

4. زمان

این چهار عامل همراه هم ایجاد پوسیدگی می کنند و اگر هر کدام نباشد، دندان پوسیده نمی شود. بدون میکروب پوسیدگی در دندان اتفاق نمی افتد. اگر میکروب ها باشند و مواد قندی نباشد، شدت وقوع پوسیدگی به این اندازه نخواهد بود . وجود میکروب ها و مواد قندی نیز در اشخاصی که مقاومت طبیعی نسبت به بیماری دارند نمی تواند پوسیدگی ایجاد کند. و بالاخره میکروب ها و مواد قندی و کمبود مقاومت شخص و دندان نیز در یک لحظه و یک روز سبب خرابی دندان نمی شود، بلکه مدت زمانی لازم است تا اینها بتوانند سطح سخت دندان را خراب کنند.


 

 

در دهان هر فرد بطور طبیعی انواع و اقسام میکروب ها وجود دارد ولی همه میکروب های موجود در دهان پوسیدگی را به وجود نمی آورند. وقتی مدتی دندان تمیز نشود. میکروب ها در روی دندان لایه ای را تشکیل می دهند که پلاک میکروبی نام دارد پلاک میکروبی لایه نرم و غلیظی است که از مقدار زیادی باکتریهای مختلف و سلولهای موجود در در دهان تشکیل می شود و چنان بر سطح دندان می چسبد که به آسانی با آب شسته نمی شود. هر چه زمان بیشتر می گذرد، انواع مختلفی از میکروب ها وارد پلاک میکروبی می شوند و بیماری زایی آن را بیشتر می کنند.

ذکر این نکته لازم است که پلاک میکروبی با رسوب نرم سفیدی که روی دندان می نشیند و قابل دیدن می باشد، متفاوت است . این رسوبات سفید رنگ به آسانی با آب شسته می شود. ولی پلاک میکروبی قابل دیدن نیست و بی رنگ است .

پلاک میکروبی در صورتی قابل مشاهده است که آن را با مواد رنگی مخصوصی رنگ کنیم. برای نشان دادن پلاک میکروبی از قرص های رنگی که قرص آشکار کننده پلاک میکروبی نام دارد استفاده می شود. برای از بین بردن پلاک میکروبی باید با دقت و حوصله دندان را مسواک کرد.

    

پلاک میکروبی چندین کار در دهان انجام می دهد:

     1. وقتی پلاک روی دندان تشکیل می گردد، رنگ طبیعی و شفاف دندان عوض می شود.
     2. پلاک سبب پوسیدگی دندان می شود.
     3. پلاک باعث بیماری لثه و سایر بافت های نگهدارنده دندان می شود.
     4. پلاک تبدیل به جرم سخت اطراف دندان می گردد.


 

 
تقریباً همه مردم می دانند که مواد قندی دندانها را خراب می کند. میکروبهای موجود در پلاک میکروبی از قند موجود در غذاها استفاده کرده و آنرا به اسید تبدیل می کنند. این اسید مینای دندان را حل کرده و پوسیدگی آغاز می شود.

ولی آیا می توانیم قند را از غذای روزانه خود حذف کنیم؟

مصرف مواد قندی برای سلامت دندانها ضرر دارد . هرچه این مواد بیشتر مصرف شوند. تعداد دفعات مصرف آنها زیادتر شود. چسبنده تر باشند و از نوع قند ساکاروز ( قند معمولی ) باشند. پوسیدگی بیشتر ایجاد می کنند . بنابراین باید گفت گرچه نمی توان مواد قندی را بکلی از غذای روزانه حذف کرد اما می توان با استفاده از راههای گوناگون اثر زیان آور آنها را کاهش داد.


 

 
پوسیدگی دندان در یک لحظه و یک روز انجام نمی شود، بلکه مدت زمانی لازم است تا مینا حل شده و بافت نرم مینا از بین برود تحقیقات نشان داده است که بعد از خوردن غذا و رسیدن مواد قندی به میکروبهای پلاک 2 تا 5 دقیقه طول می کشد تا اسید ایجاد شود . در طی مدت 10 دقیقه میزان اسید به حداکثر مقدار خود می رسد سپس 20 تا 60 دقیقه در همان حال باقی می ماند و بعد از آن به تدریج به حال عادی برمی گردد.

با هر بار خوردن، محیط پلاک میکروبی اسیدی می شود و تا این محیط اسیدی به حالت عادی برگردد، با خوردن مجدد، محیط دهان دوباره اسیدی می گردد. به این ترتیب دندانها دچار پوسیدگی می شود.

اگر کودکی 9 مرتبه در روز آشامیدنی شیرین مصرف کند پس از مدتی لکه های بر روی دندانهایش پیدا می شود که نشانه شروع پوسیدگی است.

بطور کلی پوسیدگی دندان بیشتر بیماری جوانان است، یعنی دندانها معمولاً بلافاصله بعد از بیرون آمدن بیشتر خراب می شوند، تا در سنین بالاتر که مدتی از حضورشان در دهان گذشته است.

بنابراین اهمیت مراقبت و نگهداری از دندانها در این سنین کاملا مشخص می گردد.

 


 

 
مجموعه ای از عوامل دفاعی در دهان هر شخص وجود دارد که در برابر ایجاد پوسیدگی مقاومت می کند. وضعیت بزاق دهان و سلول های موجود در آن، شکل و فرم دندان ، طرز قرار گیری دندانها، جنس و نظایر اینها تا حدودی در میزان پوسیدگی تأثیر دارند، علاوه بر این برخی از مردم در برابر عوامل مخرب مقاومت بیشتری نشان می دهند. مقاومت شخص ممکن است ارثی، مادرزادی و یا اکتسابی باشد. همچنین مقاومت ممکن است همیشگی یا موقتی باشد.

با این وجود از نظر محققین دو عامل اصلی یعنی میکروبها و مواد قندی، مهمترین عوامل ایجاد کننده پوسیدگی هستند.

البته راههایی برای مقاوم کردن ساختمان دندان وجود دارد . یکی از راهها، رساندن فلوراید به دندانها است، فلوراید مقاومت دندان ها را در برابر پوسیدگی افزایش می دهد.