نقش طب فیزیکی و توانبخشی درICU

آنچه پس از آسیب در بدن شما می گذرد

برای کلیه اشخاصی که دچار انواع آسیب های نخاعی می شوند، سه ماه نخست پس ازآسیب دیدگی، یک دوره بحرانی است، احتمال گرفتاری به معلولیت های شدید و از کارافتادگی بخش های مختلف بدن درطی این دوره بحرانی، بسیار بالاست، بلافاصله پس از آسیب دیدگی، درمان پزشکی متوجه پیشگیری از صدمات اضافی می شود. پیشرفت های پزشکی و مراقبت های ویژه ، این امکان را فراهم می آورند که پس از طی این دوره بحرانی بتوان از ضایعات و مشکلات جسمی بعدی کاست. تعداد بیشتری از بیماران، اکنون می توانند پس از طی دوره به یک زندگی که ازنظر طول عمر و بهره وری نزدیک به حد طبیعی است، بازگردند. اما در صورت عدم مراقبت کافی، احتمال خطرات جدی پزشکی، بعداز سه ماه اول نیز پایان نمی پذیرد. طول عمر طبیعی و بهره وری طبیعی می تواند توسط عوامل مختلف تهدید شود.

بعد از اینکه بیمار به I.C.U به هر دلیلی منتقل می شود و احتمال اقامت بیمار در این مکان برای مدتی به علت ضایعات می رود که ممکن است چند روز تا چند ماه طول بکشد. مشکلاتی در فیزیولوژی بدن انسان اتفاق می افتد که اگر از بروز آن مشکلات جلوگیری به عمل آید باز توانی و بازگشت به زندگانی بیمار سهل و هزینه بستری نیز به بیمار و خانواده تحمیل می شود و تغییرات شامل:
1- آب و الکترولیت
حدودا روز بعد از استراحت مطلق یا بی حرکتی در یک وضعیت باعث می شود که مایعات میان بافتی اندام تحتانی که (تحمل وزن می کنند) بطرف قلب سرازیر شده و باروریسپتورها و گیرنده جمعی مایع بدن تحریک شده و مایع بدن برای جلوگیری از افزایش حجم از سیستم ادراری دفع می شود و حدود 5/1-1 لیتر مایع بدن بطور فیزیولوژیک کم می شود و به طبع آن خون غلیظ شده و برای جلوگیری از غلظت بالا مقدار متنابهی الکترولیتهای بدن دفع می شوند. پلاسما 10درصد بعد از یک هفته و15درصد بعد از 4هفته و به 70درصد پلاسما و 60درصد گلبول های خون می رسد. بهمین دلیل است که بعد از چند روز استراحت در تخت، فرد که حالت ایستاده یا سریع نشسته می گیرد دچار سرگیجه و افت فشارخون (اورتواستاتیک هیپوتانسیون) می شود که در مواقعی ممکن است فرد دچار ضایعه مغزی شده یا شدت ضایعه مغزی افزایش باشد و جبران آن جریان فیزیولوژیک چند برابر زمان بستری لازم دارد که بحالت اولیه برگردد.
2-پروتئین و چربیمتابولیسم پروتئین و چربی بسترهای طولانی به علت استرس موجود در بیمار متابولیسم پایه بالاتر می رود. بی سوخت و ساز چربی افزایش
یافته اول چربی بدن ما دستخوش تغییر، و کم می شود و به دنبال آن متابولیسم پروتئین دچار تغییرات پایه ای شده و نظم فیزیولوژیک خود را از دست می دهد این اتفاقات در یک تا 2هفته صورت می گیرد که جبران آن چند ماه ممکن است بطول بینجامد.
3- کلسیم و منزیم ایم ماده حیاتی بعد از استراحت بیشتر از 10روز دچار تغییرات می شود که اول بصورت برداشت کلسیم از استخوان و نسوج مینراله می باشد که میزان کلسیم در خون بالا می رود و به علت بالا بودن کلسیم منیژیوم دفع می شود و بدنبال آن به علت غلظت بالای کلسیم این ماده از سیستم ادراری مدفوع دفع می شود که در این مرحله دادن کلسیم نیز این پروسه را تسریع می نماید و بدنبال این تغییرات هماهنگی سیستم PTH وکلسیم مختل شده و ده منیترالیزه شده استخوان تشدید می شود.
4- قدرت عضلانی قدرت عضلانی بعد از استراحت 1-2 هفته کاهش قدرت عضلانی حدود و پروسه فیبروز و آتروفی 6ساعت اول شروع شده و با گذشت زمان بر شدت آن افزوده می شود. بطوریکه بعد از 2هفته نصف قدرت عضلانی کاهش یافته و بیمار را دچار ضعف عضلانی می نماید و همچنین پروسه فیبروز و دژنرسانس فیبرهای عضلانی از همان زمان شروع و عضلات و لیگامان و تاندونها دچارContractinre می شود که این حالت باعث تحلیل عضلانی شده اگر زمان این روند افزایش یابد در بعضی مواقع غیر قابل برگشت نیز می باشد ولی اگر پروسه جلوگیری شود براحتی قابل پیشگیری می باشد البته در عضلات آموزش دیگه و ورزش کرده این پروسه دیرتر انجام شد و بسرعت قابل برگشت است این پروسه در عضلات آنتی گراویتی مثل عضله 400 و فیبرهای دیر خسته شونده سریعتر انجام می شود.
5-پوست ، نسج زیرجلدی با توجه به اینکه نسج چربی کم شده و مایعات بدن دچارکاهش و غلیظ شدن شده است پوست حالت چروکیده و شل شده و مقاومت آن در برابر فشار کمتر شده و به راحتی بیمار دچار زخم بستر (زخم تنبل) می شود که تا زمانی که اختلال فیزیولوژیک جبران نشود ترمیم آن به تاخیر می افتد و حتی ماه ها مشکل ساز می شود که درمان آن خیلی بیشتر از پیشگیری می باشد.
6- سیستم خونی و دفاعی
این سیستم نیز بعد از استراحت طولانی دستخوش تغییرات می شود که جبران آن ماه ها به طول می انجامد علت این را به کاهش پروتئین و الکترولیتهای لازم و اختلال در متابولیسم هموگلوبین بقدری پایین می آید که عوامل پزشکیI.C.U مجبور به تزریق خون می شوند و سیستم دفاعی نیز به طبع آن فعالیتش کوتر شده و بیمار را مستعد عفونتهای میکروبی و قارچی فرصت طلب می نماید.
7- سیستم قلبی و عروقی در این موارد سیستم قلبی و عروقی نیز به علت افزایش حجم اولیه و بعد کاهش سریعتر آن در چندروز اول دچار کاهش حجم در گردش سیستم عروقی می شود و در بیمار تپش قلب و اورتراستاتیک هیپوتاسیون و تغییرات ناگهانی فشار خون شده که خود این عارضه باعث بدتر شدن بیمار و پیشرفت ضایعه اولیه سیستم مغزی و عصبی می شود درمان اولیه را با شکست روبرو می کند.و در این روند خون ورودی به قلب و خروجی از قلب هماهنگی خود را از دست می دهد و کلا الکتر فیزیولوژی قلب را مختل کرده و در سیر بیمار دچار اختلالات ریتمی می شود که باعث مرگ آنی نیز می شود.
8- سیستم تنفسی
در استراحت طولانی به علت اینکه باز مایعات بدن غلیظ می شود ترشحات ریه نیز از این عارضه جان سالن بدر نمی برد و ترشحات غلیظ و چسبنده می شود که باعث کاهش حجم تنفسی و حجم ذخیره ی تنفسی و در نهایت دچار آتلکسازی شده و ریه را مستعد عفونت می نماید. و با اینکه بدن اکسیژن زیاد برای متابولیسم افزایش یافته نیاز دارد چون در دسترس نمی باشد دچار مشکلات دیگر نیز می شود که بصورت تنفس سریع و کوتاه و اختلال در بالانس اسید و باز می شود و عوارض غیرقابل پیش بینی را در بدن ایجاد می نماید.
9- سیستم مغزی و عصبی و روانی
بیمارانی که درI.C.Uبه سر می برند بخصوص اگر در کما یا نیم کما باشند اگر سیستم شنوایی و بینایی نیز سالم باشد و در صورتیکه تحریکات محیطی نداشته باشند دچار تطابق با محیط می شوند و شارژرهای الکتریکی مغزی عصبی نیز اگر تحریک نشود دچار خاموشی شده و در نتیجه چونPut out مناسب ندارند سلولهای مغزی دچار فراموشی شده و در مقابل تحریک، عکس العمل مناسب از خود نشان نمی دهند که این مسئله باعث اختلالات روانی در بیمار شده که بازتوانی بعدی بیمار را دچار اختلال می نماید. چون سلول های مغزی در طول چندین میلیون بار تحریک الکتریکی دریافت کرده و عکس العمل مناسب را از خود نشان می دهد که خود این مسئله باعث سالم بودن سیستم مغزی عصبی می شود و اگر تحریک در طول درمان کم باشد خود باعث اختلال در عملکرد این سیستم می باشد.
10-غدد مترشحه با استراحت طولانی این سیستم نیز دچار اختلال می شود که تمام غدد مترشحه فعالیت خود را در حد خیلی پایین نگهداری و حتی کمتر از حد طبیعی تنظیم می نمایند با توجه به اینکه متابولیسم بیمار دستخوش اختلال شده و به مقادیر زیادی ترشح غدد نیاز دارد به علت عدم تحریکات مناسب ناهماهنگی بوجود آمده بطوریکه غده تیروئید هیپوفیز پاراتیروئید- پانکراس فعالیت خود را کاهش می دهند که بیمار دچار کاهش اسپرومانوژنس و اختلال قاعدگی می شود.
11- سیستم جهاز هاضمه و ادراری این ارگانها نیز دستخوش تغییراتی چون یبوست، کاهش جذب مواد تغذیه ای در روده ها، نفخ شکم، تشکیل سنگهای صفراوی و سوء جذب و افزایش یا کاهش ادرار شود.
البته قابل ذکر است که تغییرات دیگری نیز بعد از استراحت طولانی عارض بیمار می شود که در این مقال مجال آن نیست.
درمان برای جلوگیری از تغییرات ایجاد شده لازم است که در بخشهایI.C.Uیک پزشک متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در بالین بیمار از همان روز اول حاضر شده و اقدامات جلوگیری کننده برای این تغییرات انجام گردد. بطور خلاصه می توان گفت که از همان روز اول حرکات پروپریوسپتیو در تمام مفاصل بصورتPassive انجام گردد و همچنین از همان روز اول با حمایت خاصی انجام گرفته بیمار به حالت ایستاده یا نشسته و جهات چپ و راست تغییر وضعیت داده بود برای این عمل می توان از تختTilt Table استفاده شود و در ضمن برای تحریک بینائی و شنوائی می توان از تحریکات صوتی و تصویری به طرق مختلف استفاده شود و همچنین تغذیه بیمار هرچه سریعتر باید برقرار گردد که افزایش متابولیسم با جبران تغذیه مکمل تکمیل گردد و اگر بیمار هوشیار بود حرکاتActive به بیمار آموزش داده شود و ورزشهای مناسب با وضعیت بیماری برنامه ریزی شود و در صورت عدم هوشیاری حرکات ورزشیPassive برنامه ریزی شود تا بخوبی از تغییرات ذکر شده جلوگیری بعمل می آید. البته اقدامات توانبخشی تخصصی نیز وجود دارد که در این مکان مجال آن نیست.