گفت‌وگو با دکتر فاطمه اصفهانی، عضو کمیتة کشوری سرطان‌های شایع زنان

امروزه سرطان پستان یکی از معضلات بهداشتی جهان است. بر طبق آمارهای موجود، در امریکای شمالی و قسمت‌‌هایی از شمال اروپا، از هر نُه زن، یک نفر به سرطان پستان مبتلا می‌شود. متأسفانه در کشور ایران نیز مانند سایر انواع سرطان‌ها، در مورد میزان شیوع سرطان پستان هم هنوز آمار دقیقی نداریم. در ششمین کنگرة «مدیکال انکولوژی ایران» که در اوایل آبان سال جاری در تهران برگزار شد، دکتر فاطمه اصفهانی، فوق‌تخصص خون و انکولوژی، سرپرست بخش خون و انکولوژی بیمارستان آیت‌الله طالقانی، استادیار ممتاز دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و عضو کمیتة کشوری سرطان‌های شایع زنان مقاله‌ای با عنوان «مروری بر 50 سال سرطان پستان در ایران» ارائه دادند. با استناد به نتایج این مطالعه، سرطان پستان در زنان ایرانی زودتر از کشورهای غربی اتفاق می‌افتد و زنان جوان‌تر را مبتلا می‌کند. بنابراین با توجه به تفاوت چشمگیر عادات و سنن زنان ایرانی با زنان غربی و افزایش ابتلا به سرطان پستان در سنین پایین‌تر، ضرورت برنامه‌ریزی‌های گستردة کشوری برای شناسایی علل ایجادکنندة سرطان پستان و تشخیص زودهنگام آن، با هدف شروع به موقع درمان، اجتناب‌ناپذیر است. در گفت‌وگویی با دکتر اصفهانی، مدیرمسئول و صاحب‌امتیاز نشریة دانستنی‌های سرطان، سؤالاتی مطرح می‌کنم که هرکدام از ما زنان دربارة سرطان پستان و درمان‌های آن در ذهن داریم تا شاید آگاهی و علم به بیماری سرطان پستان جانشین هراس و نگرانی بی‌حاصل و مهم‌تر از همه پیشگیری شود.

 خانم دکتر اصفهانی، شما به‌عنوان دبیر علمی ششمین کنگرة «مدیکال انکولوژی ایران»، چرا به بررسی 50 سال سرطان پستان در کشورمان پرداختید؟ چه عاملی باعث شد که مدت زمان 50 ‌ساله را برای این مطالعه در نظر بگیرید؟ ○ کاملاً مشخص است که سرطان پستان در ایران روند روبه‌رشدی دارد. در دو دهة قبل، ما چنین وضعیتی نداشتیم. تکان‌دهنده‌ترین نکته در این مورد هم پایین آمدن سن ابتلا به این بیماری است. من هر هفته شاهد چندین مورد ابتلا به سرطان پستان در سنین 30 تا 40 هستم. حتی برخی از این بیماران کمتر از 30 سال دارند. تحقیق ارائه‌شده در کنگرة امسال با هدف تعیین وضعیت این سرطان در ایران طی 50 سال گذشته و شناخت عوامل خطرساز آن برای به‌دست آوردن تصویری روشن و دقیق از وقوع سرطان پستان در جامعه، در 83ـ 1382 انجام شد. به این منظور، از مطالعات شادروان دکتر حبیبی، طی سال‌های 1317 تا 1349، و دکتر مرتضوی، طی سال‌های 1350 تا 1375، و ارقام به‌دست‌آمده در بیمارستان‌های امام خمینی و طالقانی در تهران و مرکز ثبت سرطان در جنوب ایران و نیز آمارهای موجود در کشور و مقایسة آنها با یکدیگر استفاده شد. براساس مطالعة انجام‌شده، در سال‌های 1317 تا 1349، در ایران وقوع اکثر سرطان‌ها روند روبه‌رشدی داشته‌اند، به‌طوری‌که میزان وقوع سرطان پستان از 6/12 به 3/23 درصد رسیده است. در بررسی کشوری در 1365، سرطان پستان در رتبة ششم با فراوانی 9/5 درصد قرار داشته است. در استان فارس، این سرطان، بین دو سرطان شایع، از رتبة هفتم در 1365 به رتبة دوم در 1375 رسیده است. مجموع مطالعات نشان داده که بیش از 40 درصد از مبتلایان در سنین 40 تا 50 بوده‌اند و میانگین سنی آنان در ایران کمتر از سایر کشورها بوده است.  شیوع بیشتر سرطان پستان و پایین‌تر آمدن سن ابتلا به آن در زنان ایرانی را چگونه می‌توان توضیح داد؟ ○ اولاً، ایران کشور جوانی است، بنابراین سن ابتلا به بیماری‌ها در کل جمعیت پایین می‌آید. ثانیاً، جمعیت ایران در 30 سال اخیر دو برابر شده است، پس باز هم آمار شیوع بیماری‌ها بالا می‌رود. اما این دلایل کافی نیستند. باید بررسی شود که چرا زنان جوان‌تر ما به سرطان پستان مبتلا می‌شوند. در کشورهای غربی، شایع‌ترین سن ابتلا به سرطان پستان 45 تا 50 است. حتی در بعضی از کشورها، بالای 50. این آمار در ایران یک دهه پایین‌تر است. باید در این زمینه بررسی دقیق انجام شود. چند روز قبل، در یکی از روزنامه‌های کثیرالانتشار خبری با این عنوان چاپ شده بود: «از هر 10 زن ایرانی، یک نفر به سرطان پستان مبتلاست». این آمار کشورهای غربی است نه ایران. هنوز در ایران آمار دقیقی در مورد میزان شیوع سرطان پستان نداریم. البته در کمیتة سرطان‌های شایع زنان در وزارت بهداشت و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، مشغول انجام یکسری کارهای تحقیقاتی برای تهیة آمار هستیم. اما مهم‌ترین نکته دربارة شیوع این بیماری در ایران آن است که رفتار سرطان پستان در ایران در حال تغییر است. یعنی بیماری که 20 سال قبل به من مراجعه می‌کرد و در شرایط یکسان با بیمار فعلی من است، چه از نظر سنی، جنس، اندازه و پیشرفت تومور، به درمان‌های قدیمی که ساده‌تر هم بودند بهتر پاسخ می‌داد. با وجود اینکه امروزه از درمان‌های پیچیده‌تری استفاده می‌کنیم، متأسفانه نتایج رضایت‌بخشی به‌دست نمی‌آوریم. این وضعیت فقط در مورد سرطان پستان مصداق ندارد. براساس بررسی‌هایی که دکتر حبیبی در حدود 50 سال قبل بر روی میزان شیوع برخی از انواع سرطان‌های شایع در ایران انجام داده، شیوع سرطان پستان در آن زمان نصف میزان شیوع فعلی آن بوده است، در مقابل، میزان شیوع سرطان دهانة رحم و مری کاهش، و سرطان پروستات و معده و ریه افزایش یافته است.  منظورتان از اینکه زنان مبتلا به سرطان پستان در ایران به درمان پاسخ رضایت‌بخشی نمی‌دهند چیست؟ ○ همان‌طور که گفتم سن ابتلا به سرطان پستان در زنان ایرانی یک‌دهه پایین‌تر از زنان غربی است. زن جوان 30، 40 ساله‌ای به ما مراجعه می‌کند که سرطان پستانش از همان ابتدا پیشرفته است و تودة پستانش بزرگ. می‌گوید از یک ماه قبل این توده را حس کرده. پس از جراحی چنین توده‌ای، مجبوریم، به علت درگیری غدد لنفاوی، شیمی‌درمانی هم در بیمار انجام دهیم تا از عود بدخیمی جلوگیری کنیم. در مورد سرطان پستان، هرچه سن ابتلای بیمار کمتر باشد، درمان هم مشکل‌تر است. بیماری می‌آید که شش ماه قبل سزارین شده و حالا سرطان پستان دارد.  سبک زندگی زنان ما و نوع عادات آنها در این تغییر الگو دخیل بوده است؟ ○ عادات زندگی زنان کشور ما با زنان کشورهای غربی متفاوت است. زنان ما خیلی زودتر ازدواج می‌کنند، مصرف قرص‌های هورمونی در آنها کمتر است، فعلاً زنان چندان چاقی محسوب نمی‌شوند، از آنجا که هنوز جمعیت زیادی از آنها خانه‌دارند، از نظر حرفه‌ای به مشاغل پراسترسی مشغول نیستند، مصرف الکل و سیگار در آنها کم است، زودتر از زنان غربی بچه‌دار می‌شوند و نزدیک به دو سال به کودکشان شیر می‌دهند. همة این عوامل باید شیوع سرطان پستان را در زنان کشورمان کم کند، اما این‌طور نیست. من فکر می‌کنم که رفتار سرطان پستان در ایران با غرب متفاوت است. سرطان پستان یک بیماری هتروژن است، یعنی در یک تودة سرطانی هم رفتار سلول‌ها با یکدیگر متفاوت است. موضوع دیگر، وجود سابقة فامیلی در مبتلایان به این بیماری است. اگر در خانمی فامیل درجه یک، مثلاً مادر یا خواهر، به‌صورت دوطرفه به سرطان پستان مبتلا باشد، احتمال ابتلای او به این نوع سرطان نُه برابر افراد دیگر است. ما در این زمینه هم مطالعات تحقیقاتی زیادی انجام داده‌ایم. بسیاری از بیماران ما در ایران اصلاً سابقة فامیلی سرطان پستان ندارند.  صحبت‌های شما نگران‌کننده است، اما یقیناً آگاهی زنان ما و مراجعة به‌موقع به مراکز درمانی نقش مؤثری در پیشگیری از ابتلا به سرطان پستان و پیشرفت آن دارد. در مورد علائم و نشانه‌های ابتلا به این سرطان توضیح دهید. ○ نود درصد از بیماران در ایران و جهان بیماری را ابتدا خودشان تشخیص می‌دهند. متأسفانه زنان ایرانی، به‌دلیل حجب و حیایی که دارند، دیر به پزشک مراجعه می‌کنند و ترجیح می‌دهند که پزشکشان هم زن باشد. خانمی با سطح تحصیلات بالا به ما مراجعه می‌کند که یک سال است توده‌ای در پستانش لمس کرده. توده در این مدت بزرگ شده و گاه به صورت زخم و ترشح بروز کرده است. در این مرحله، درمان بیماری بسیار مشکل است. خوب، یکی از علائمْ وجود تودة معمولاً بدون درد، سفت و مقاوم است. برخی از توده‌ها در چرخة قاعدگی کوچک و بزرگ می‌شوند و از بین می‌روند. توده‌های سرطانی این‌طور نیستند. قرمزی، حساسیت در لمس، و درد هم ممکن است از علائم بیماری باشد. توصیه می‌کنم که زنان، در صورت مشاهدة هر نوع تغییری در پوست ناحیة پستان مثلاً قرمزی، خارش، فرورفتگی نوک پستان، پوست‌پرتقالی شدن، وجود زخم، و ترشح از نوک پستان به پزشک مراجعه کنند. وجود توده در ناحیة زیربغل هم باید جدی گرفته شود. توجه داشته باشید که سرطان بیماری‌ای است که در طول زمان پیشرفت می‌کند. معمولاً بیمار زمانی به پزشک مراجعه می‌کند که در حدود یکی دو سال از شروع بیماری‌اش گذشته است. به همین دلیل است که در کشورهای غربی بیماران با احتمال بالای ابتلا را غربالگری می‌کنند. با این کار توانسته‌اند به میزان قابل توجهی در کشف زودهنگام موارد ابتلا به سرطان پستان، شروع درمان به‌موقع و افزایش طول عمر بیماران پیشرفت کنند.  خودآزمایی پستان تا چه اندازه در رسیدن به این هدف مؤثر است؟ ○ همة زنان باید حتماً خودآزمایی پستان را انجام دهند. در کشور ما، در مقایسه با سایر کشورها، باید غربالگری در سنین کمتر شروع شود. در کشورهای دیگر، در زنانی که عوامل خطرساز متعددی در زمینة ابتلا به سرطان پستان دارند، شروع غربالگری در 35 سالگی و در سایر زنان 40 سالگی پیشنهاد می‌شود. ما در ایران شروع خودآزمایی پستان را از 22 سالگی توصیه می‌کنیم. خانم‌ها ماهیانه یک بار تا یک هفته پس از پایان عادت ماهیانه که پستان‌ها نرم‌ترند باید خودآزمایی پستان را انجام دهند. خودآزمایی در چند نوبت ابتدایی به‌نظرشان غیرعادی خواهد آمد، ولی بعد از مدتی که با آناتومی عضو آشنا شدند، حتی کوچک‌ترین تغییرات را می‌توانند حس کنند. باز هم تأکید می‌کنم که هر تغییری در پستان‌ها باید جدی گرفته شود. یک خارش ساده، قرمزی، حالت حساسیت یا لمس توده در پستان یا زیربغل را باید حتماً پزشک بررسی کند.  ماموگرافی و سونوگرافی پستان در تشخیص به‌موقع بدخیمی‌های پستان چقدر مؤثر است؟ کدام‌یک ارجح است؟ ○ بافت پستان در سنین مختلف در تغییر است. در زنان جوان، معمولاً سونوگرافی مناسب‌تر از ماموگرافی است. برعکس این وضعیت در مورد زنان یائسه صادق است که بافت پستان دیگر قوام قبلی را ندارد. در آنها، ماموگرافی توصیه می‌شود.  ماموگرافی را از چه سنی توصیه می‌کنید؟ ○ در کشورهای غربی، ماموگرافی پس از پنجاه‌سالگی توصیه می‌شود. اما در ایران، با توجه به پایین بودن سن ابتلا به سرطان پستان، فکر می‌کنم که باید سن شروع ماموگرافی را تا 35 پایین بیاوریم.  سونوگرافی را چطور؟ ○ سونوگرافی را در مورد زنان جوانی که مشکوک‌اند توصیه می‌کنیم، در اغلب زنان جوان انجام سونوگرافی کافی است. فواصل انجام سونوگرافی هم بستگی به وجود عوامل خطرساز در بیمار دارد. مثلاً در زنانی که هیچ سابقة فامیلی یا مشکل قبلی نداشته‌اند، در صورت شک به تغییرات بافتی، یک بار انجام سونوگرافی کافی است. اما در زنانی که کیست‌های پستان دارند، یا در اقوام درجة یک آنها سابقة ابتلا به سرطان پستان وجود دارد، هر شش ماه یک‌بار سونوگرافی توصیه می‌شود.  ضایعات کیستیک پستان چقدر خطر بدخیم شدن دارند؟ ○ ممکن است برخی از این ضایعات کیستیک توده‌های پیش‌سرطانی باشند. این افراد در معرض خطرند. اگر کیست خیلی بزرگ باشد، باید حتماً تخلیه و پاتولوژی آن چک شود. افرادی را که اندازة کیست در آنها ثابت می‌ماند تحت نظر می‌گیریم و با انجام مرتب ماموگرافی کنترل می‌کنیم. متأسفانه اکثر توده‌های پستان بدخیم‌اند. ما فقط در زنان بسیار جوان با توده‌های پستان خوش‌بینانه برخورد می‌کنیم. منظورم زنان زیر 25 سال است.  آیا انجام دادن جراحی‌های زیبایی پستان احتمال ابتلا به بدخیمی‌های این عضو را افزایش می‌دهد؟ ○ تا همین چند سال قبل، جراحی‌های زیبایی پستان مختص افراد خاص بود و اخیراً طرفداران زیادی پیدا کرده است. شاید حدود پنج سال است که افراد معمولی هم داوطلب این جراحی‌ها شده‌اند. تا این لحظه، هیچ آمار مستندی در این زمینه نداریم که آیا جراحی زیبایی ممکن است تحریک‌کننده باشد یا نه، همین‌طور در مورد گذاشتن پروتزهای پستان. اما به‌نظر می‌رسد که دستکاری پستان احتمال ابتلا به برخی از بیماری‌ها را افزایش می‌دهد. در مورد سایر دستکاری‌های پستان هم همین نکته صادق است. مثلاً گفته می‌شود که نباید نمونه‌برداری‌های متعدد، حتی برای توده‌های خوش‌خیم پستان، انجام شود.  آیا متداول شدن روش‌های نوین درمان سرطان پستان از میزان جراحی‌های درمانی برای برداشتن عضو کاسته است؟ ○ در گذشته به‌طور معمول پستان مبتلا به سرطان را برمی‌داشتند و غدد لنفاوی ناحیة زیربغل را هم تخلیه می‌کردند. خوشبختانه حدود ده سالی است که فقط تودة بدخیم پستان را برمی‌دارند و غدد لنفاوی ناحیه‌ای را تخلیه می‌کنند. بعد برای درمان کامل بیمار، از شیمی‌درمانی و رادیوتراپی استفاده می‌کنند. البته تصمیم‌گیری در این مورد به سایز توده، محل آن، سن بیمار و عوامل دیگری بستگی دارد. اینکه عضو برداشته نشود، از نظر روانی برای بیمار خیلی بهتر است. البته چنین نگرشی هنوز در ایران کاملاً جانیفتاده است.  چه میزان از بدخیمی‌های پستان درمان‌پذیرند؟ ○ به مرحلة بیماری در زمان شروع درمان بستگی دارد. در بیمارانی که در مراحل یک و دو بدخیمی پستان قرار دارند، معمولاً نتایج درمانی رضایت‌بخش است. این بیماران با جراحی تودة سرطانی پستان درمان می‌شوند و ما شیمی‌درمانی را به‌عنوان درمان کمکی و برای پیشگیری از عود بیماری انجام می‌دهیم. اما اگر بیماران در مراحل سه و چهار برای درمان مراجعه کند، هنوز هم ترجیح بر برداشتن عضو (ماستکتومی) است. ابتدا با شیمی‌درمانی ضایعه را کوچک می‌کنیم، بعد به‌سراغ جراحی می‌رویم. در مراحل سه و چهار بیماری، شانس بهبودی اندک است، هرچند که امروزه داروهای بسیار خوبی به بازار آمده‌اند.  رادیوتراپی چقدر مؤثر است؟ ○ رادیوتراپی کمک بسیار مؤثری است. در مواردی که پستان حفظ می‌شود و فقط ضایعة سرطانی را برمی‌داریم، حتماً باید رادیوتراپی انجام شود. اگر بدخیمی دست‌اندازی به استخوان و بافت‌های اطراف دارد هم به‌طور موضعی از رادیوتراپی استفاده می‌کنیم.  درمان سرطان پستان معمولاً چه مدت طول می‌کشد؟ ○ درمان متعارف برای سرطان پستان در مورد سرطان پستانی که در مراحل ابتدایی تشخیص داده می‌شود، پس از جراحی، معمولاً شش دوره شیمی‌درمانی است.  عوارض شیمی‌درمانی برای بیماران سرطانی بسیار آزاردهنده است. بخصوص زنان تحت درمان که با ریزش موها مواجه می‌شوند، از لحاظ روانی آسیب زیادی می‌بینند. ○ بله، بخصوص برای زنان این عارضه خیلی ناراحت‌کننده است. اما خوشبختانه پس از اتمام دوره موها مجدداً رشد می‌کنند. عوارض ناخوشایند گوارشی شیمی‌درمانی مانند استفراغ‌های شدید هم هست. به‌نظر من، زنان ایرانی بسیار مقاوم و پیگیرند و می‌توانند این عوارض را تحمل کنند. در مورد ریزش موها، زنان می‌توانند از کلاه‌گیس‌های مخصوصی استفاده کنند که به‌تازگی وارد ایران شده‌اند. البته بیمارانی که من به آنها چنین کلاه‌هایی را توصیه کردم رضایت چندانی از این کار نداشتند.  ابتلا به سرطان پستان برای بعضی از زنان ما به معنای پایان زندگی است، این تفکر را چطور اصلاح می‌کنید؟ ○ معمولاً پس از جراحی توده و شش دوره شیمی‌درمانی، بیمار را برای انجام رادیوتراپی می‌فرستیم. بعد از آن فقط باید تحت نظر باشد. بیماران زیادی داشته‌ام که بیش از 15 تا 20 سال پیش درمان شده‌اند. حالا آنها ازدواج کرده‌اند و صاحب فرزندند و زندگی طبیعی‌شان را می‌‌گذرانند. حتی خیلی از نزدیکانشان فوت کرده‌اند و آنها به زندگی ادامه داده‌اند.  بسیاری از زنان از شنیدن خبری از رادیو‌ـ‌تلویزیون دربارة سرطان پستان یا خواندن مطلبی در مورد آن در روزنامه‌ها و مجلات وحشت دارند و سعی می‌کنند خود را از جریان این مباحث به‌دور نگه دارند. ○ به‌نظر من دردِ آگاهی نداشتن برای مردم بزرگ‌تر از درد بیماری است. در مورد بسیاری از بیماران فکر می‌کنم که اگر آنها شش ماه یا یک سال زودتر مراجعه کرده بودند، بیماری‌شان درمان می‌شد. باید کلمة ترس را در مورد بیماری سرطان پستان کنار بگذاریم. تا هفت، هشت سال قبل، دست‌اندرکاران رادیو و تلویزیون صحبت در مورد سرطان پستان را نمی‌پذیرفتند. اما امروز وضع فرق کرده است. هر هفته مصاحبه‌هایی با انکولوژیست‌ها و مطالب زیادی در این مورد از طریق رادیو و تلویزیون پخش می‌شود. کنگره‌های زیادی هم برگزار می‌شود. برای اطلاع‌رسانی بهتر به زنان، کمیتة سرطان‌های شایع زنان در وزارت بهداشت اطلاعات ضروری را به صورت کتابچه گردآوری و در مراکز مختلف پخش کرده است. البته ممکن است این کتابچه‌ها به همة نقاط کشور نرسد. ما شبکة وسیعی را از طریق خانه‌های بهداشت در سراسر کشور در اختیار داریم. در هر خانة بهداشت، یک بهورز هست که با آموزش این بهورزها می‌توانیم جمعیت زیادی را زیر پوشش ببریم. به‌یاد داشته باشیم که سرطان پستان بیماری زنان شهرنشین است. اکثر بیماران ما زنان تحصیلکردة مدرن‌اند.  مرکز بیماری‌های پستان چند سالی است که شروع به کار کرده است. چه فعالیت‌هایی در این مرکز انجام می‌شود؟ ○ مرکز بیماری‌های پستان تقریباً یک دهه است که افتتاح شده. من هم جزء هیئت مؤسسین مرکز بودم. برنامه‌ریزی شیمی‌درمانی آنجا بر عهدة من بود. چند سال اول، هفته‌ای یک یا دو روز برای فعالیت‌های این مرکز وقت می‌گذاشتیم. در این مرکز، رادیوتراپی، ماموگرافی، سونوگرافی، نمونه‌برداری، بررسی پاتولوژی، حتی جراحی‌های کوچک برای بیماران مراجعه‌کننده انجام می‌شود. بخش شیمی‌درمانی هم که مشغول به کار است. اقدامات حمایتی قابل توجهی هم در این مرکز برای بیماران ارائه می‌شود. چند نفر از خانم دکترهای مرکز فعالیت‌های زیادی در این مورد انجام داده‌اند: برگزاری جلسات گروهی برای بیماران، مشاوره‌های روانپزشکی و روان‌‌درمانی، و هماهنگی برنامه‌های تفریحی و سفرهای دسته‌جمعی. مرکز تاکنون چندین کنگرة بین‌المللی هم در زمینة سرطان پستان برگزار کرده و فعالیت‌های تحقیقاتی زیادی هم در آن انجام می‌شود.  شما مدیرمسئول و صاحب‌امتیاز نشریه‌ای با عنوان دانستنی‌های سرطان نیز هستید. انگیزة شما از انتشار چنین نشریه‌ای چه بوده است؟ ○ همیشه به این موضوع فکر می‌کردم که علت پایین بودن سطح آگاهی مردم ما چیست، شاید دسترسی نداشتن به اطلاعات. بخصوص در مورد بیماری سرطان، برای مردم ما آن‌قدر کلمة سرطان ترسناک و رعب‌انگیز بود که حتی حاضر نبودند در مورد آن صحبت کنند چه برسد به آنکه بخواهند در مورد آن اطلاعاتی داشته باشند. فکر می‌کردم که این وضعیت باید تغییر کند، بخصوص که روزبه‌روز به تعداد مبتلایان این بیماری اضافه می‌شود. ابتدا با رادیو‌ـ‌تلویزیون شروع کردیم. در آن زمان حتی با پخش واژة پستان از رسانه‌های عمومی مشکل داشتیم. باید شروع می‌کردیم تا به‌جایی برسیم که مثل کشورهای غربی خود مردممان برای کسب اطلاعات حرکت کنند. بعد تصمیم گرفتیم که مجلة دانستنی‌های سرطان را منتشر کنیم. هفت سال قبل توانستیم، با مجوز وزارت بهداشت، مجله را برای آگاهی‌رسانی به مردم چاپ کنیم. نکتة جالب آنکه در یکی دو سال اول مجلة دانستنی‌های سرطان را روی کیوسک‌های مطبوعاتی می‌گذاشتیم، اما پس از مدتی فروشنده‌ها به ما اعتراض کردند که خواننده‌ها با دیدن عنوان این مجله اصلاً هیچ مجله‌ای را نمی‌خرند! به این نتیجه رسیدیم که باید صبر کنیم تا مردم آگاهی بیشتری پیدا کنند. مجلة ما در مراکز درمانی سرطان توزیع می‌شود. مخاطبان آن عموم مردم‌اند. بخشی از آن به زبان ساده است برای مردم و بخشی هم مخصوص پزشکان. شصت درصد مطالب آن برای بیماران و همراهانشان و عموم مردم است، مطالبی در مورد مشکلات تغذیه‌ای، وضعیت زندگی خصوصی و مسائل روحی‌ـ‌روانی بیماران سرطانی خاطرات بیمارانی که مریضی‌شان درمان شده یا آنهایی که تحت درمان‌اند کمک زیادی به بقیة بیماران می‌کند. گروهی هم مراجعه می‌کنند و از شمارة اول مجله را می‌خواهند. البته همه می‌دانیم که انتشار مجله در ایران چقدر دشوار است. عشق و علاقه به بیماران و مردم است که مجله را زنده نگه داشته است.  خانم دکتر، فرض کنید که زن جوانی به شما مراجعه کرده و او تشخیص سرطان پستان را گذاشته‌اید. در برخورد اول، چطور به او می‌گویید که مبتلا به سرطان است؟ ○ این مشکل‌ترین بخش کار با بیماران سرطانی است که متأسفانه بار اصلی‌اش بر دوش متخصصان مدیکال انکولوژی است. جراح به بیمار می‌گوید ضایعة کوچکی داشته که برداشته، حالا باید برود پیش انکولوژیست. خود بیمار چند سؤال از جراح می‌کند، چند سؤال هم همسرش. جواب‌هایی که می‌گیرند همه مبهم است. بیماری که نزد من می‌آید، میان امید به زندگی و ناامیدی دست‌وپا می‌زند. بیماری که جراح پستانش را برداشته خودش حدس می‌زند که ضایعه جدی بوده است. بیماران ایرانی بسیار حساس و عاطفی‌اند، درعین‌حال دوست ندارند که واقعیت را بدانند، تا آخرین لحظه طوری برخورد می‌کنند که انگار چیزی در مورد بیماری‌شان نمی‌دانند. همراهان بیمار واکنش‌های تندتری نشان می‌دهند. از ما می‌خواهند که به بیمار بگوییم یک عفونت سادة پستان است و داخل سرم‌هایش چرک‌خشک‌کن می‌ریزیم. اما ما برحسب فرهنگ بیمار با او برخورد می‌کنیم. می‌گوییم که باید شیمی‌درمانی شود و عوارض آن را هم تذکر می‌دهیم. من هیچ‌گاه مستقیماً به بیمار نمی‌گویم که سرطان پستان دارد. می‌گویم که بیماری‌اش جدی است و باید درمان شود. برایش توضیح می‌دهم که باید درمان را خودش پیگیری کند. در کشورهای غربی، پزشک معالج باید به بیمار در مورد بیماری‌اش توضیح دهد، نه فقط در مورد نوع بیماری، بلکه نوع درمان و مدت زمان بقای او را هم باید شفاف بیان کند. اما در ایران برعکس است. همراهان اصلاً دوست ندارند که بیمار از وضعیتش مطلع شود. حتی گاه می‌خواهند شکایت کنند که پزشک نوع بیماری را به بیمار گفته است. به‌هرحال این حق بیمار است که دربارة وضعیت خود اطلاعات در اختیارش گذاشته شود. باید در ایران هم بتوانیم این مسئله را قانونمند کنیم.  هر دوره شیمی‌درمانی چقدر هزینه خواهد داشت؟ ○ هر دوره در حدود دو هزار دلار هزینه برمی‌دارد که خوشبختانه 70 تا 75 درصد آن را بیمه تقبل می‌کند.  به‌عنوان یک پزشک زن که بیماران زن زیادی، به‌دلیل ابتلا به سرطان پستان، به شما مراجعه می‌کنند، چه توصیه‌هایی به زنان دارید؟ ○ توصیة من به زنان آن است که خودشان و بیماری‌شان را جدی بگیرند. اگر بیماری سرطان در بدنشان ایجاد شد، فکر نکنند که زندگی به انتها رسیده است. بسیاری از مبتلایان به سرطان پستان درمان می‌شوند و زندگی طولانی را تجربه می‌کنند. مهم‌ترین نکته پیشگیری است. هر ماه خودآزمایی پستان را انجام دهند و در صورت مشاهدة کوچک‌ترین علامت غیرعادی به پزشک مراجعه کنند. به‌یاد داشته باشیم که غفلت از بیماری راه صحیح برخورد با آن نیست و فقط با درمان می‌توانیم بر بیماری سرطان پستان غلبه کنیم.■