سعدی علیه الرحمه می فرمایند:  

     چهار طبع  مخالف  سرکش                  

چندروزی بوند باهم خوش

     چون یکی زین چهارشد غالب        

                     جان شیرین برگیرد ازقالب

طبع یا سرشت:

 مسائلی مانند تغذیه، شرایط اقلیمی، آب و هوا باعث میشود در بدن انسان حالتی بوجود آید که بدن انسان گرایش به حالت اسیدی یا بازی یا بین این دو داشته باشد.

انسان دارای طبع گرم است یا سرد یا معتدل. اگر بدن به حالت اسیدی گرایش داشته باشد، طبع سرد است و اگر به  حالت بازی، طبع  شماگرم است.  

افرادی که با خوردن هر نوع غذایی چه غذاهای گرم و چه غذاهای سرد، هیچ تغییری در بدن آنها ایجاد نمیشود،

 چنین افرادی طبع معتدلی دارند. این افراد هیچ عارضهای از خوردن غذا به سراغشان نمیآید و به همین علت ممکن است به ناگاه دچار بیماریهای سخت شوند. 

   کسانی که با خوردن غذاهای گرم و شیرین مانند خرما، دچار جوش صورت و گرمی بدن میشوند، چنین افرادی طبع گرمی دارند. 

    کسانی که دو شب پشت سر هم کته با ماست بخورند، صبح به راحتی نمیتوانند بیدار شوند و زیر چشم آنها پف میکند.

 چنین افرادی طبع سردی دارند و حالتهای بلغم به آنها دست میدهد. کسانی که احساس میکنند طبعشان سرداست ،اگر آب نارنج بخورند،

 فشارشان افتاده و حالت سرگیجه و عدم تعادل به آنها دست میدهد.

آب نارنج به شدت فشار خون و قند خون را پائین میآورد و برای دیابتیها بسیار مفید است.

افراد دارای طبع سرد، اگر رعایت نکنند، به شدت در معرض بیماریهای سخت چون اماس، پارکینسون، ریزش مو و سفیدی مو و هستند.   

       افرادی که دارای طبع گرم هستند،

 افرادی خوشمشرب بوده و زود با آدمها میجوشند ، زود عصبی شده و تحرکشان زیاد است، فعالیت زیادی دارند و خوابشان نسبت به بقیه کمتر است.

افرادی که طبع سردی دارند، آدمهای بیخیال، خوشگذران، خواب آلود و کسل و استعداد چاقی زیادی دارند.  

 افراد دارای طبع گرم اگر رعایت نکنند، در معرض بیماریهای پوستی، بیماریهای کبدی، بیماریهای اعصاب و روان و میباشند.

 کسی که زیاد میخوابد، طبعی سرد و بلغمی دارد، غذاهای گرم بخورد.   طبع ژنتیک است و تا آخر عمر تغییر ناپذیر است.   

مزاج: به تعادل اخلاط در بدن  مزاج می گویندکه نشانه سلامت است.

انواع مزاجها

 افراد از نظر نوع مزاج به چهار دسته تقسیم می شوند:

 1)افراد صفراوی مزاج

2) افراد سوداوی مزاج

3) افراد بلغمی مزاج

 4) افراد دموی مزاج


صفراوی       

       صفرا ترشحات کبد است که رنگ آن زرد که جزء آتش بوده گرم و خشک است و گرما زیاد تولید می کند.ph~8.5  است

بیماری صفرا    

              کسانی که صفرا زیاد تولید می کنند - سر درد شقیقه نبض میزند -زردی سفیدی چشم سیاهی رفتن چشم سرگیجه - طعم دهانشان تلخ شده  ترش کردن گلو وقتی صفرا داخل معده بیاید تشنگی- سوزش جگر زیر دنده راست آنها خیلی گرم است

و حداقل دو درجه تب دارند و لبهای آنها دچارخشکی بوده پوست سرشان ترک خورده و می سوزد و بعنوان شوره و حتی ریشه مژه و دور پلک سوخته و پوسته پوسته می شود پوست زبر رنگ ادرار زرد تیره ابرو میریزد علاقه زیاد به آب یخ و یخ تند خو بهانه گیر -موها تکه تکه میریزد.

  دیدن خواب هولناک افتادن از بلندی جنگ و ستیز . ترک پوست بدن بویژه پاشنه پا(کبدخوب کارنمی کند)

علت:

 غذای ممنوعه وغذاهای چرب و شیرین صفرا را زیاد می کند.


غذای مضر برای صفرا مزاج ها:

 پرخوری

بعد از غذای مختصر دوباره غذا خوردن آش رشته سیر (مطلقا نخورید مزاج کبد گرم و تر است و سیر تبدیل به آتش شده و بیمار حالش بد می شود)-شیرینی  چای . قهوه . نسکافه . ماست . سس . رب .چرب وپرحجم .ماکارونی .ادویه جات تند .آب یخ .شیرینی جات قنادی .وغذاهای ساندویچی


درمان: 

 انار و شاتوت بهترین دارو است

زرشک تمشک زردآلو هلو خیار کاهو هویج روغن زیتون کنجد سیب گلابی سوپ جو کدو خورشتی خوراک قارچ کدو حلوایی اسفناج گشنیز نخود فرنگی عدس - ماش - جو دو سر لیمو عمانی
سوداوی             

                      سودا سرد و خشک از جنس خاک و رسوب خون است

و PH=6 است و در طحال تولید می شود و طحال را فعال می کند. PH  خون باید بالای 7 باشد

و اگر به 7 برسد به حالت اغماء و غش می رود) اگر سودا زیاد شود طعم دهان شور می شود بوی عفونت دهان و کابوس می بیند و دچار افسردگی و خستگی خود خوری فکر زیاد بدون آنکه بداند لاغری بی نشاطی یبوست شدید هفته ای یک بار مدفوع قیری و سیاه سوزش هنگام دفع ادرار ادرار تیره خاکستری می شود حالت تهوع حس تاریکی چشم و شب کوری تیرگی رنگ پوست و صورت سوزش معده خارش زیاد بدن وترک خوردن پوست قلنج معده یبوست شدید- علاقه شدید به غذاهای یبوست زا(چای .خیارشورو...)

علت          

     غذا های مانده و بیات و شور و نمک سود، سودا را زیاد می کند
غذای مضر برای سوداوی مزاج ها 

 

 عدس - نوشابه با غذا - ماهی دودی غذای مانده و بیات نمک سود خیار شور گوشت پیر (رنگ قرمز تیره) پنیر نباید بخورند. غذای ممنوعه
درمان
  

   خوردن غذای گرم و تر ملین سوپ جو (با پاچه گوسفند کمی زنجبیل   زعفران) بعد از سلامتی عسل و قدومه شیرازی مرتب استفاده کنید توت با آب گرم طهارت کند- انجیر خرما کشمش هل دارچین زیره  زعفران

بلغمی         

        بدن علیه خودش انقلاب می کند و رماتیسم مفصلی می آورد .

 بلغم مثل  سفیده تخم مرغ است ومربوط به سیستم لنفاوی یا سیستم ایمنی یا است.

از جنس آب وسرد و تر است و کسانی که سردی زیاد بخورند (ماست ترشی)بلغم فعال می شود.
وزیر چشم پف کرده - مزه دهانشان ترش می شود
پوست شل و ول و سفید و آبکی می شود پوست مقطعی سفید می شود (برص) و موها زود سفید می شود و مو لک قهوه ای در سفیدی چشم و سردی دست وپا و پا درد و زانو درد لرزش دست و پا (پارکینسون) دیر هضم شدن غذا درد معده تنگی نفس موقع خوردن غذا - قلنج می کنند و دوست دارند ماساژ بدهند

 و درد کمر و بین شانه ها و گرفتگی ماهیچه پشت گردن - کسل و خواب آلود جاری شدن آب از دهان در خواب دچار تپش قلب وقتی از خواب بیدار می شود - رقیق بودن آب بینی ترشح بینی سرفه زیاد - فراموشی دفع ادرار زیاد همراه با فشار ضعف مثانه

علت:

   غذاهای لبنیات و ترشی و سرکه بلغم را زیاد می کند.

غذای مضر برای بلغمی مزاج ها:

 لبنیات ترشی لیته شور سیب زمینی عدس قارچ گوشت گاو و گوساله گوشت سفید(برای رماتیسمی ها بد بوده و درد را زیاد می کند)- چای قهوه نسکافه میوه ترش و کال نارنگی کیوی گرمک(سرد است) خیار پوست کنده لیمو شیرین سوپ جو با زنجبیل- کلیه غذاهای سرد


درمان:


گوشت (شتر
گوسفند - کبوتر سار گنجشک) ادویه جات (هل دارچین زنجبیل زیره زعفران زنیا سرنجان خولنجان سیر- موسیر خردل) - سبزیجات(کرفس نعناع ریحان جعفری ترخون مرزه) - کلم مارچوبه هویج - کدوحلوایی - لیمو ترش گندم نخود گردو هندی قدومه شیرازی

دموی             

       از جنس هوا و گرم و تر است وبرای رساندن غذا واکسیژن به سلولها است.و اگر زیاد شود مزه دهان شیرین می شود- سر سنگین شده چرت زدن  کم حواس کش آمدن آب دهان زبان قرمز می شود مثل آنکه رب انار یا زرشک خورده باشد

و بدن دچار خارش و دمل و جوش ریز بیشتر در گردن بین کتف شده از لثه خون می آید و مضطرب میشود. کندی حواس

مضرات :  . سرخ کرده . قند وشکر .وشور جات . لبنیات هرروزه .شرینی جات قنادی

علت

 پرخوری وخوردن بیش از حد وهمه چیز خوردی (تلخ وشورو شیرین و..باهم) خون را زیاد می کند   :
 غذای مضر برای دموی مزاج ها:

   پر خوری - بادنجان غذای نشاسته ای آب یخ شیرینی - غذای ممنوعه
درمان:   

             ناشتا (خاک شیر - بالهنگ تخم ریحان تخم مل قدومه شیرازی بالنگو اسفرزه) یکی از اینها را در آب بریزید حجمش زیاد می شود و بخورید حرکات دودی روده را زیاد کرده و روده براحتی کار می کند استفاده از ترشی طبیعی فصل (شاتوت - زرشک لیمو ترش آب نارنج مرکبات) سوپ جو نان جو - سالاد با روغن زیتون و آب لیمو قبل از غذا جوانه ها سبزی میوه -  کاسنی-

غذاهای ممنوعه

 چای، قند و شکر، شیرینی جات قنادی، هر چیزی که با قند و شکر تهیه می شود. سرخ کردنی، فریز شده، زودپز شده. سس، رب، شور، ترشیجات، سرکه، نمک زیاد، لبنیات، مرغ و تخم مرغ ماشینی، غذاهای چرب و پرحجم، ماکارونی و لازانیا، کلیه غذاهای ساندویچی، همراه غذا مایعات. دوغ و نوشابه، تند و سریع غذا خوردن، آب یخ، بستنی، تنقلات مصنوعی، قهوه، نسکافه، غذای پخته شده با مایکروفر.روغن های خوراکی موجود دربازار