سندرم کمپارتمان Compartment Syndrome وضعیتی است که در آن بر اثر بالا رفتن فشار بافت در اندام، درد شدیدی در آن بوجود میاید. این افزایش فشار منجر به کاهش جریان خون بافت و در نتیجه کاهش اکسیژن رسانی به عضلات و اعصاب میشود. این وضعیت معمولا بدنبال صدمات شدید اندام بدنبال ضربه های شدید ایجاد شده و اگر به فوریت درمان نگردد آسیب دائمی به عضلات و اعصاب اندام وارد میشود. سندرم کمپارتمان از بیماری های مهم استخوان و مفاصل بوده و وظیفه تشخیص و درمان های جراحی و غیر جراحی بیمار مبتلا، به عهده پزشک ارتوپد است.

آناتومی
اندام های انسان ( بازو، ساعد، دست، ران، ساق، پا) معمولا از یک یا چند استخوان تشکیل شده که در اطراف این استخوان ها، بافت های نرم شامل عضلات، عروق و اعصاب قرار دارند. دور تا دور این بافت های نرم را هم پوست پوشانده است. اگر اندام را یک کیسه از جنس پوست در نظر بگیریم که داخل آن کیسه را بافت های نرم و استخوان ها پر کرده اند، توجه به این نکته ضروری است که این کیسه حجره حجره است. به زبان دیگر، پرده هایی به نام فاشیا در داخل این کیسه وجود دارد که آن را به خانه های کوچکتری تقسیم میکند.
بافت های نرم در داخل این خانه های کوچکتر قرار گرفته اند. هر کدام از این حجره ها یا خانه ها را یک کمپارتمان میگویند. پس هر اندام از چند کمپارتمان کوچکتر تشکیل شده است مثلا ساق سه کمپارتمان دارد. این پرده ها یا فاشیاها در واقع داربستی بر روی استخوان هستند که بافت های نرم را در سر جایشان نگه میدارند.
خصوصیت اصلی این فاشیاها اینست که قابلیت کش آمدن زیادی ندارند. نتیجه اینست که هر گروه بافت نرم در درون یک کمپارتمان احاطه شده است که قابلیت اتساع ندارد. اگر به دلایلی داخل این کمپارتمان خونریزی کند و یا مایع میان بافتی ترشح شود، چون کمپارتمان قابلیت اتساع ندارد فشار داخل آن بالا میرود. افزایش فشار داخل کمپارتمان بسیار خطرناک است چون فشار از اطراف به عروق خونی زیاد شده و موجب بسته شدن این عروق میشود. نتیجه آن، کاهش خونرسانی به بافت ها است. خون و در نتیجه اکسیژن به اندازه کافی به عضله و عصب نمیرسد که نتیجه آن اختلال عملکرد این بافت ها است. اگر این افزایش فشار به فوریت تصحیح نشود عضلات و اعصاب بر اثر کمبود اکسیژن دچار تغییرات غیر قابل برگشت شده و حتی ممکن است کاملاً از بین بروند. سندرم کمپارتمان تقریبا در هر کمپارتمانی میتواند بوجود آید ولی بیشتر در کمپارتمان جلویی ساق بوجود میاید.

علل سندرم کمپارتمان
 مهمترین علل عبارتند از

  • شکستگی
  • کوبیدگی و له شدگی عضله بدنبال ضربه شدید به عضله یا ماندن زیر آوار
  • کاهش شدید جریان خون به اندام و سپس برگشت جریان خون. مثلا کسی که به علت مصرف مواد مخدر یا الکل مدت زیادی روی یک اندام بدون حرکت بخوابد. این وضعیت موجب کاهش جریان خون به اندام میشود. با تغییر وضعیت بیمار خون مجدداً به اندام میرسد. به علت آسیب بافتی که در مدت افتادن روی اندام بوجود آمده است، برگشت مجدد جریان خون به آن موجب ترشح مایع میان بافتی به داخل بافت نرم اندام شده که فشار بافت را بالا میبرد.
  • مصرف کورتیکوستروئید
  • بستن محکم دور اندام با باند یا گچ


علائم سندرم کمپارتمان
مهم ترین علامت سندرم کمپارتمان درد است. مشکل اینجاست که ضربه ای که به اندام وارد میشود چه موجب شکستگی و یا آسیب دیگر بافتی شود، خود این شکستگی یا آسیب، دردناک است حتی اگر سندرم کمپارتمان ایجاد نشود. به همین خاطر ممکن است پرسنل پزشکی درد اندام بیمار را فقط مربوط به شکستگی یا آسیب بافتی بدانند و به فکر سندرم کمپارتمان نباشند.
با این حال درد سندرم کمپارتمان خصوصیاتی دارد که با درد ناشی از شکستگی یا آسیب بافتی متفاوت است.
خصوصیات این درد عبارتست از :

  • شدت درد بیش از حد انتظار برای آسیب دیده شده یا شکستگی است
  • شدت درد در عرض چند ساعت بیشتر میشود
  • درد در تمام طول اندام احساس میشود
  • درد گنگ و منتشر است
  • درد با مسکن های معمولی کم نمیشود
  • درد اگر در ساق باشد با حرکت مچ پا شدیدتر میشود
  • احساس سوزش یا سوزن سوزن شدن در اندام هم وجود دارد
  • اندام متورم و سفت میشود


درمان سندرم کمپارتمان
 مهم ترین نکاتی که در مواجهه با این بیماران باید انجام داد عبارتند از :

  • به محض شک به این وضعیت باید سریع به پزشک مراجعه کرد. در مدت رسیدن تا پزشک باید
  • بیمار را دراز کرده و اندام وی را از سطح قلبش بالاتر گرفت.
  • اگر مفاصل در حالت خم شده هستند آنها را باز کرد.
  • اگر بانداژ محکمی دور اندام وجود دارد آن را باز کرد

درمان این وضعیت عمل جراحی است. به توسط عمل جراحی، پزشک معالج فاشیا را پاره کرده تا اجازه دهد فضای بسته کمپارتمان باز شده و فشار آن کم شود.

ارتوپدی به عنوان شاخه ای از علم پزشکی که عهده دار تشخیص و درمان بیماری های استخوان و مفاصل و دیگر بافت های اندام ها است دائما در حال تغییر و پیشرفت است. سایت ایران ارتوپد حداکثر سعی خود را در به روز کردن اطلاعات ذکر شده به عمل میاورد.

ttp://www.iranorthoped.i