آرتروز

آرتروز یک بیماری مفصلی است که در نتیجه واکنش های پیچیده عوامل سلولی ، بیوشیمیایی و بیومکانیکی موثر بر روی غضروف ،سنیویوم و نیز استخوان زیر غضروفی ایجاد شده و به مرور منجر به از دست دادن کارکرد مفصلی و بروز علائم می شود . در این بیماری عمدتا غضروف و استخوان زیر غضروف مفاصل محیطی و ستون فقرات درگیر می شود .

غضروف چیست ؟

غضروف یک نسج همبند کاملا اختصاصی است و در محل هایی که ساختمان نیمه جامد مورد لزوم است ، بکار برده شده است تا علاوه بر تامین شکل و قالب مورد نظر ، سبب استحکام ، قابلیت ارتجاع و تغییر شکل شود .

پیری غضروف و آرتروز

با افزایش سن ، ترکیبات شیمیایی ، ساختمان و خصوصیات مکانیکی غضروف مفصلی تغییر می کند . با افزایش سن حالت ارتجاعی غضروف از بین می رود و قوام آن کاهش می یابد . در بیماری آرتروز غضروف ها تخریب می شود . در مراحل اولیه ، سطح غضروف حالت صیقلی و براق خود را از دست می دهد و به تدریج زبر و مخملی می شود ، سپس سطح غضروف تخریب و شکاف هایی در کف آن ظاهر می شود .

این ضایعه بتدریج عمیق تر می شود تا تمام ضخامت غضروف از بین رفته و استخوان زیر آن نمایان می شود .

علائم مشترک در بیماران با آرتروز مفاصل

·        درد به دنبال استفاده از مفاصل مبتلا

·        درد در شروع حرکت و یا خشکی مفاصل به دنبال بی حرکتی(کمتر از 30 دقیقه)

·        کاهش دامنه حرکات مفاصل

·        احساس عدم اطمینان و کاهش توانایی در انجام کارهای روزمره

عوامل موثر بر ارتروز

پدیده پیری:

به دلیل متعدد از جمله عدم توانایی سلولهای غضروفی برای ترمیم اسیب وارده شل شدن لیگامان های دور مفصلی و ضعیف شدن عضلات موجب تسریع بروز ارتروز می شود.

عوامل ژنیتکی:

ارتروز از نظر ژنیتکی نیز یک بیماری چند عاملی محسوب می شود.

عوامل مکانیکی:

ازدیاد فشار بر روی غضروف می تواند ارتروز را بوجود اورد.

·        وزن : چاقی به ویژه در افراد مسن تاثیر به سزایی در ازدیاد شیوع آرتروز دارد . 50 درصد زن های چاق مسن ، آرتروز دارند .

·        ورزش در سطح قهرمانی شیوع آرتروز را افزایش می دهد .

·        فعالیت زیاد مستمر در به آوردن آرتروز ، سهیم است . آرتروز انگشتان در کارگرانی که با دست کار می کنند و آرتروز زانو نیز در کارگرانی که وزنه های سنگین حمل می کنند و زانو می زنند ، دیده می شود .

·        پیچ خوردگی و در رفتگی مفاصل ، پارگی ، منیسک ، شکستگی ها و ضربه های مستقیم غضروف ، باعث ایچاد آرتروز می شود .

·        ناتوانی عضلات زمینه سازآرتروز می باشد .

عوامل التهابی :

 عفونت می تواند موجب آرتروز گردد .

تغذیه :

مطالعات جدید اهمیت تغذیه را چه در ایجاد و چه در پیشرفت آرتروز نشان می دهد .

ویتامین C (ث)  :

آرتروز در افرادی که ویتامین C کمتری مصرف می کنند پیشرفت بیشتر و سریعتری دارد .

ویتامین E (ایی ) :

 برخی تحقیقات از نقش موثر ویتامین E در پیشگیری از آرتروز حکایت می کند .

ویتامین D  (د) :

افرادی که سطح پایین و ویتامین D  دارند ، ضایعات آتروزی آنها پیشرفت سریعتری از نظر رادیولوژی می دهند .

یائسگی و محرومیت از استروژن :

      جایگزینی استروژن در زنان یائسه ، خطر آرتروز را کم می کند .

درمان

طرح کلی :

·        یک طرح درمانی جامع ، در برگیرنده شناخت اختلال ، تونبخشی ، برنامه ریزی برای فعالیت های روزمره و درمان می باشد .

·        برای تخفیف درد ، مفاصل دچار درد و سفتی را به مدت 20 دقیقه 2-3 بار در روز گرم کنید . برای گرم کردن مفصل از حوله داغ ، وان داغ ، لامپ های مادون قرمز ، بالشتک های گرم کننده برقی یا پماد ها یا محلولهای ایجاد کننده گرمای عمقی استفاده کنید . شنا در یک استخر آب گرم یا حرکت در یک چشمه آب معدنی دارای جریان گردابی ، سودمند است .

·        اگر ارتروز گردن باعث درد در بازوها شد باشد از یک گردن بند نرم بی حرکت کننده گردن استفاده کنید.

·        عضلات اطراف مفاصل درگیر را ماساژ دهید. ماساژ خود مفاصل فایده ای ندارد.

·        در مورد ارتروز ستون فقرات هنگام خواب به پشت بخوابید و از یک تشک سفت استفاده کنید یا یک تخته چند لایه به قطر 2 سانتی متر بین تخت فنری و تشک خود قرار دهید.تشک های مواج در این زمینه برای برخی افراد مفید است.

·        از شرایطی که باعث لرزیدن می شود دوری کنید. از زیر پوش یا گرم کن استفاده کنید یا از فعالیت در محیط باز خودداری کنید.

·        نگاه مثبت خود به زندگی را حفظ کنید اعتماد به نفس خود را از دست ندهید برای جلوگیری از تحلیل عضلات به فعالیتهای طبیعی خود ادامه دهید.

درمان غیر دارویی:

جراحی های توصیه شده برای استئوارتریت شدید شامل ارتروپلاستی (تعویض مفصل) و ارترودز (بی حرکت کردن مفصل ) می باشد.

درمان دارویی:

شامل اسپیرین یا سایر داروهای ضدالتهابی استامینوفن (جهت درد و ناراحتی) تزریق کورتون (به داخل مفاصلی که دچار درد و سفتی هستند) میباشد. سایر داروها نیز بر حسب نیاز ممکن است تجویز شوند (نظیر شل کننده های عضلانی و مسکن های قوی تر).

 

 

رژیم غذایی در بیماری آرتروز

 

 

تغذیه مناسب، کلید اصلی جلوگیری از انواع بیماری ها از جمله آرتروز است. اولین مرحله اصلی در درمان آرتروز، رساندن وزن به حد ایده آل است. وزن اضافی  باعث ایجاد فشار بر روی مفاصل و در نتیجه عوارض آرتروز می گردد. رعایت یک رژیم غذایی که حاوی فیبر بیشتری باشد ( فاقد مواد شیمیایی آلوده که باعث ایجاد استرس در بدن می شود، باشد)، مصرف بیشتر میوه ها و سبزی جات تازه، ماهی ، دانه ها و غلات سبوس دار  توصیه می شود. مصرف ماهی های آب های سرد از جمله ماهی آزاد ( سالمون ) توصیه می گردد. مصرف چربی های اشباع ، روغن های هیدروژنه یا جامد ، غذاهای پرچرب و سرخ کرده و شکر توصیه نمی گردد، چرا که این مواد غذایی باعث ایجاد اسیدیته ی بالای محیط داخلی مفاصل شده و این حالت موجب درد بیشتری در مفاصل و در نتیجه التهابات آنها می شود.

 مصرف میوه، سبزی، غلات کامل ( تصفیه نشده وسبوس دار)، آجیل ، دانه های خوراکی  و ماهی باعث کاهش التهاب مفاصل یا آرتروز می شوند.

گوشت های پرچرب، تخم مرغ  ، مارگارین، کره، کافئین، الکل، شکر سفید، تنباکو و محصولات لبنی باید از رژیم غذایی حذف شوند. در حدود یک سوم از افرادی که از بیماری آرتریت روماتوئید  رنج می برند به سولانین ها و یا بعضی گیاهان حساس اند که از آن جمله می توان سیب زمینی  ، فلفل ها، بادمجان، گوجه فرنگی  و تنباکو را نام برد که باید از رژیم غذایی این گروه از افراد حذف گردد. توصیه می شود که حداقل 6 تا 8 لیوان آب  در طول روز جهت دفع سموم از بدن مصرف شود.

غذاهایی که می توان مصرف نمود

- سبزیجات برگ سبز مانند جعفری، شاهی، کرفس ، کلم پیچ 

هویج 

- جودوسر، محصولات تهیه شده از گندم

- محصولات تهیه شده از سویا 

- غلات کامل مانند برنج قهوه ای، ارزن، جو، گندم، جوی دو سر

- ماهی های آب های سرد مانند ماهی آزاد ساردین، شاه ماهی.

 

 

غذاهایی که باید از مصرف آنها پرهیز کرد

تحقیقات نشان داده که علائم آرتروز ، حتی در کسانی که آرتریت روماتوئید  دارند ، کاهش خواهد یافت ، به شرط آن که این افراد با یک رژیم گیاهخواری سازش یابند. این رژیم فاقد غذاهای با منشاء حیوانی به خصوص محصولات لبنی است. مواد غذایی که نباید در این بیماری مصرف شوند ، شامل گروه های زیر است:

- مهار کننده های جذب کلسیم : گوشت قرمز، لبنیات ، تخم مرغ، جوجه، الکل، قهوه  ، شکر تصفیه شده، اکثر شیرینی جات، نمک اضافی

- غذاهای دارای اگزالات بالا : ریواس ، زغال اخته، آلوها ، کنگر ، اسفناج

- غذاهای خانواده ی گیاهان تاج ریزی ها : گوجه فرنگی، بادمجان، سیب زمینی، فلفل ها، تنباکو

- غذاهایی که موجب تورم و آب آوردگی می شوند : گندم سیاه، لبنیات، کلیه ی چربی های حیوانی، مغزها و آجیل  ها، دانه های چرب دار، کره ی حاصل از دانه ها.

منبع : سلامتی و تغذیه

روش های درمان آرتروز

ادامه ی گفت‌وگوی با پروفسور فرهاد فرید، رئیس انجمن جراحی بسته مفاصل ایران و آلمان (جیاموس) را درباره ی بیماری آرتروز و روش‌های جدید درمان آن بخوانید.

 

درمان در این بیماری چگونه است؟

معمولا درمان چهار مرحله دارد که در مرحله ی 1 و 2 سعی می‌ شود با استفاده از فیزیوتراپی، ورزش و درمان با میدان مغناطیسی(مگنت ‌تراپی) اوضاع را بهتر کرد.

جالب است بدانید که موثر بودن میدان مغناطیسی در درمان آرتروز زمانی کشف شد که  بیماران مبتلا به سرطان مجبور بودند به مدت 4 هفته تحت درمان با MRI قرار بگیرند تا پزشکان رشد تومور را در آنها بررسی کنند.

تعجب‌ آور این بود که بعد از یک سال، آن دسته از بیماران که آرتروز هم داشتند، خیلی بهتر شدند. البته درمان‌های دیگری مثل تزریق اسید هیالورونیک یا استفاده از قرص‌های کندرویتین و گلوکزآمین هم وجود دارد.

چه زمانی کار به جراحی می ‌کشد؟

از درجه ی دو به بعد باید جراحی انجام شود. تا 20 سال پیش که آرتروسکوپی، یعنی همان جراحی بسته را  نداشتیم، اگر مینیسک یک ورزشکار پاره می ‌شد، جراح، زانو را با شکاف بزرگ باز می ‌کرد و تمام مینیسکی را که قسمتی از آن پاره شده بود، برمی ‌داشت و چون فنری وسط غضروف استخوان نبود که بتواند فشار را از بالا به پایین بگیرد، آرتروز به وجود می ‌آمد و منجر به شکستن و راست‌ کردن محور زانو تا تعویض مفصل می‌ شد.

اما امروزه با استفاده از روش‌های جدیدتر مثل آرتروسکوپی، فقط همان قسمت پاره شده ی مینیسک را بر می ‌دارند، یعنی 20 تا 25 درصد آن برداشته می ‌شود و حدود 70 تا 75 درصد آن هنوز در مفصل است که می‌ تواند فشار را قبول کند.

آرتروسکوپی (Arthroscopy) روشی با تهاجم اندک و با عوارض بسیار کمتر از جراحی باز زانوست که در میان مفاصل، آرتروسکوپی زانو بیشتر از دیگر مفاصل رایج شده است.

در روش آرتروسکوپی با استفاده از دو سوراخ کوچک که از یکی از آنها تلسکوپ وارد می‌ شود، تمام جزئیات عمل را می ‌توان بر صفحه ی بزرگی نمایش داد (روی تصویر بالا کلیک کنید).

آیا لیزر هم در جراحی زانو کاربرد دارد؟

بله، لیزر درمان موثری است و از خواصی که دارد و هنوز هم کاملا کشف نشده، این است که بیمارانی که تحت این نوع جراحی قرار گرفته‌اند، بعد از عمل درد بسیار کمتری دارند. دکتر اولو( اولین کسی که در سال 1985 لیزر را در جراحی آرتروسکوپی استفاده کرد) معتقد است که فشار وارده به اعصاب مفصلی، در لیزر کمتر است.

از دیگر مزایای لیزر این است که بعد از عمل جراحی، خونریزی وجود ندارد و مهم تر از همه اینکه با لیزر می ‌توان خیلی دقیق‌ تر غضروف شل شده را سفت کرد، در صورتی که با تیغ اگر بخواهیم ریش ریش‌های غضروفی را برداریم، ممکن است قسمت‌های سالم هم برداشته شود.

سعی این است که با هر تکنیکی که می‌ شود، غضروف سطح مفصلی یا مفصل خود بیمار را نگه داریم، چون اگر ما زود تصمیم به برداشتن سطح مفصل و تعویض آن با پروتز بگیریم،  بیمار قادر به استفاده از تکنولوژی سلول‌های بنیادی نخواهد بود.

آیا درمان آرتروز با استفاده از سلول‌های بنیادی نیز یک روش جدید است؟

بله، یکی از روش‌های جدید درمانی، کشت و تکثیر سلول‌های غضروفی در بیرون بدن و سپس پیوند دوباره به مفصل آسیب ‌دیده است که برای این کار نیاز به تکنیک‌های بسیار پیشرفته و فراهم شدن شرایط مناسب جهت رشد و تکثیر سلول‌هاست. این روش بسیار موثر بوده و در سراسر دنیا مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

دکتر محمد مهدی شکیبایی، استاد دانشگاه مونیخ (لودویک ماکسی میلیام) یکی از کسانی است که روی این قضیه کار می‌ کند. البته، استفاده از این روش‌ها تنها در مواردی که بیمار به موقع به پزشک مراجعه کرده و زخم‌های غضروفی اندازه ی کوچک تا متوسط داشته باشند، امکان ‌پذیر است و در صورت مراجعه ی دیر هنگام بیمار و تخریب تمام غضروف مفصلی، تنها راه درمان، تعویض کل مفصل و استفاده از مفصل مصنوعی است.