بیش از نیمی از افراد بالای ۵۵ سال در کشور به آرتروز یکی از مفاصل بزرگ مبتلایند، اما این امیدواری نیز وجود دارد که تا پنج سال آینده، درمان انواع آرتروز به شیوه های نوین امکان پذیر شود.
    این همه در حالی است که با توجه به شرایط موجود انتظار می رود بیش از ۵۰ درصد مردم پس از رسیدن به سن ۵۵ سالگی و بالاتر به آرتروز یکی از مفاصل بزرگ مبتلا شوند.
    دکتر فرهاد فرید، رئیس انجمن جراحی بسته مفاصل ایران و آلمان (جیاموس) با تأیید این آمار بر اطلاع رسانی دستگاه های مسئول از جمله وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در این زمینه و ترویج ورزش در جامعه تأکید می کند. او می گوید: «می توان با تغذیه صحیح وانجام حرکات ورزشی مناسب از بروز این بیماری جلوگیری کرد.»
    ورزش های کششی، عمر غضروف سطح مفصلی را زیاد می کنند. سطح مفصلی برخلاف بافت های دیگر بدن که سرخرگ و سیاهرگ دارند و از خون تغذیه می کنند، رگ ندارد و از آب سطح مفصلی تغذیه می کند. آب سطح مفصلی نیز با حرکت مفصل ساخته می شود. به همین دلیل هر چه حرکت و ورزش بیشتر باشد، آب سطح مفصلی بیشتر خواهد بود و تغذیه سطح مفصل بهتر انجام خواهد شد. در نتیجه فرد به شلی غضروف و آرتروز مبتلا نمی شود.
    آرتروز (استئوآرتریت)
    آرتروز یک بیماری مفصلی است و زمانی که بافت غضروف ها در اثر فشارهای وارده تحلیل می روند و آسیب می بینند بروز می یابد. مهمترین وظیفه سلول های غضروفی افزایش تحمل پذیری مفصل است. آسیب دیدن این بافت، فعالیت طبیعی مفصل را دچار مشکل می کند و به دلیل وجود عصب در اطراف بافت غضروف، در ناحیه آسیب دیده، درد حس می شود. این بیماری خاص افراد ۴۰ سال به بالاست اما در کشور، گاه در میان افرادی که سن کمتری هم دارند مشاهده می شود.
    گفته می شود در سن ۷۰ سالگی همه افراد، کمابیش به این بیماری مبتلا می شوند اما بخشی از آنان علامت خاصی احساس نمی کنند و گروهی از آنان به میزان نسبتاً کمی دچار علایم این بیماری اند.
    نخستین علامت آرتروز درد مفصل است. با پیشرفت این بیماری، دامنه حرکات مفصل گرفتار کمتر می شود، با این همه، این بیماری قابل پیشگیری است.از جمله راه های پیشگیری می توان به تغذیه مناسب، جلوگیری از چاقی، انجام حرکات ورزشی مناسب بخصوص ورزش های کششی، دوری از استرس و اضطراب و استفاده از دستشویی فرنگی اشاره کرد. از جمله مهمترین دلایل بروز این بیماری، زمینه ارثی، سن بالا، ضربه های شدید و استفاده مکرر از مفصل و چاقی است.
    نتایج پژوهش های انجام شده نشان می دهد کاهش وزن به میزان ۵ کیلوگرم احتمال بروز آرتروز را در زانو تا ۵۰ درصد کاهش می دهد.
    آرتروز در میان زنان شایع تر است
    دکتر فرید می گوید: «آرتروز یک بیماری ارثی محسوب می شود. اما عوامل دیگری هم در بروز آن دخالت دارند. راشیتیسم یا نرمی استخوان در کودکان اگر به درستی و به موقع درمان نشود ممکن است بعدها به آرتروز منجر شود. ورزش بدون گرم کردن و بدون انجام حرکات کششی، در زمین نامناسب و کفش نامناسب یکی از عواملی است که موجب بروز آرتروز می شود. برخی بیماری ها از جمله روماتیسم و اسیداوریک و چربی خون بالا هم می تواند به آرتروز ختم شود. تزریق طولانی مدت کورتون و شکستگی های مفصلی که با فرورفتگی سطح مفصلی توأم باشد نیز می تواند موجب آرتروز شود. به همین دلیل باید برای جلوگیری از بروز آرتروز در این نوع شکستگی ها این مفاصل عمل شوند.»
    او به این نکته اشاره می کند که آرتروز مفاصل بزرگ بیشتر میان خانم ها شایع است و بویژه پس از ۵۰ سالگی و یائسگی و با بروز پوکی استخوان شیوع این بیماری نیز افزایش می یابد.
    «پشت میزنشینی حتماً به آرتروز ختم نمی شود.» او با تأکید بر این نکته می گوید: «پشت میزنشینی بر ابتلا به این بیماری تأثیر دارد اما علت اصلی آن نیست. اگر پس از انجام کار به طور مرتب، هر روز یکی دو ساعت ورزش کنید به آرتروز دچار نمی شوید.»
    بیماری شایع کشورهای در حال توسعه
    «آرتروز» در کشورهای در حال توسعه بسیار شایع تر از کشورهای توسعه یافته است. اما چرا؟ دکتر فرید می گوید: «برای این که ورزش در کشورهای توسعه یافته و صنعتی مانند صبحانه و ناهار و شام، یک امر ضروری و حتمی تلقی می شود، افراد در هر سطحی، از کارمند و کارگر تا رئیس، همه به طور مرتب ورزش می کنند.»
    بیمه ها و اطلاع رسانی برای پیشگیری
    او تأکید می کند نقش اطلاع رسانی در این زمینه بسیار مهم و اساسی است. در کشورهای توسعه یافته، حتی بیمه ها هم در این زمینه فعال اند. آنان به این اصل توجه دارند که پیشگیری بسیار کم خرج تر از درمان است. به همین دلیل، بیمه ها به افراد زیر پوشش خود اطلاع رسانی می کنند. این بیمه ها، گاه حتی برای ترغیب افراد زیر پوشش خود به ورزش، بخشی از هزینه کلاس های ورزش آنان را بر عهده می گیرند چون می دانند کسی که امروز ورزش می کند، در سال های آینده بسیار کم خرج تر خواهد بود و کمتر به این بیماری مبتلا خواهد شد. عملکرد بیمه ها در کشور ما اما ضعیف و ابتدایی است.»
    آرتروز درمان پذیر است
    اغلب افرادی که به بیماری آرتروز مبتلایند، فکر می کنند این بیماری درمان ندارد.اما دکتر فرید چیز دیگری می گوید: «آرتروز قابل درمان است.» او توضیح می دهد: «برای درمان آرتروز، قبل از هر چیز باید دلیل آن را تشخیص داد. آرتروز چهار مرحله دارد. این بیماری در مراحل یک و دو در حال حاضر بدون جراحی، با ورزش، فیزیوتراپی و لیزردرمانی قابل بهبود است اما در مراحل سوم و چهارم (پیشرفته تر) در آینده نزدیک قابل درمان خواهد بود. فکر می کنم با توجه به تحقیقاتی که در دانشگاه های معتبر اروپا و آمریکا و در کشور خودمان روی کشت غضروف سطح مفصلی و سلول های بنیادین انجام می شود حداکثر تا پنج سال آینده درمان انواع آرتروز در هر مرحله ای امکان پذیر خواهد شد. به همین دلیل سعی می کنیم جراحی هایی مانند تعویض مفصل زانو را در حد امکان به تعویق بیندازیم تا اگر در آینده نزدیک شیوه های درمانی بهتری پیدا شد، این بیماران نیز بتوانند از این شیوه ها استفاده کنند.»
    داروهای مکمل
    استفاده از داروهای مکمل این روزها بسیار مرسوم است اما اغلب افراد نمی دانند از چه نوع این داروهای مکمل و تا چه میزان می توانند از آن استفاده کنند و اصلاً این فرآورده ها مفیدند یا نه؟
    دکتر فرید در این باره می گوید: «دارو زمانی استفاده می شود که آرتروز شروع شده و زمان پیشگیری از بیماری گذشته است. برای درمان این بیماری فقط دو نوع فرآورده وجود دارد. یکی از این فرآورده ها ترکیباتی نظیر آب سطح مفصلی دارد و فرآورده دیگر، امکان ساخت غضروف را فراهم می کند.»
    او خاطرنشان می کند: «اگر تغذیه فرد طبیعی باشد املاح مورد نیاز برای ساخت غضروف به صورت طبیعی وارد بدن او می شود. این املاح در انواع سبزی ها مثل تره، جعفری و اسفناج وجود دارد.
    به گفته او، شیوه های جدید درمان آرتروز، در سومین همایش بین المللی جراحی بسته ایران و آلمان که فروردین ماه سال آینده در آلمان برگزار خواهد شد مورد بحث قرار خواهد گرفت.
    
    
     مرتضی رستمی